Bir prodüksiyon şirketi size bütçe gönderdiğinde, Excel tablosunu görüp "bu rakamlar nereden çıkıyor?" diye düşündüyseniz, yalnız değilsiniz. Reklam filmi bütçeleri onlarca kalemden oluşur ve her birinin mantığı birbirinden farklıdır. Bu yazıda o kalemleri tek tek açıklıyoruz.
Ana bütçe kategorileri
Above the Line (ATL) — Yaratıcı kadro
Bu kalem yönetmen, görüntü yönetmeni (DoP) ve yapımcı (line producer) ücretlerini kapsar. Genellikle bir günlük yevmiye üzerinden hesaplanır. Türkiye'de mid-budget bir prodüksiyon için bu üç kişinin günlük toplam maliyeti birkaç bin dolardan başlar; uluslararası yönetmen ya da DoP talep edildiğinde bu rakam önemli ölçüde artar.
Below the Line (BTL) — Teknik ekip ve ekipman
Kamera ekibi, ışık ekibi, ses ekibi, sanat departmanı, kostüm, makyaj, prodüksiyon asistanları bu grupta yer alır. Ekipman kiralama (kamera, lens, ışık, araç) da BTL'dir. Büyük prodüksiyonlarda bu kalemi kontrol altında tutmak için line producer kritik bir roldedir.
Lokasyon
Lokasyon maliyeti büyük farklılıklar gösterir. İstanbul'da bir villa ya da mağaza için günlük kira birkaç yüz dolar olabilirken, tarihi alan kullanımı ya da yol kapatma gerektiren dış mekan çekimlerinde bu rakam birkaç kata çıkar. Ulaşım, park yeri, jeneratör kiralama lokasyon bütçesine dahil edilmelidir.
Cast (Oyuncu)
Casting ajansı komisyonu + oyuncu yevmiyeleri + usage fee (yayın hakkı). Usage fee çoğu zaman göz ardı edilir, ama yayın süresi ve kanalına göre oyuncu ücretinin katına çıkabilir. Sosyal medyada kullanılacak içerik için ayrı bir usage fee müzakeresi yapılmalıdır.
Post-prodüksiyon
Kurgu, renk düzeltme, ses tasarımı, müzik ve varsa VFX/motion graphics. Post, toplam bütçenin %20–35'ini oluşturabilir. "Çekimi ucuza bitirdik, postla toplarız" düşüncesi genellikle işe yaramaz — çekimde kaçan şey post'ta daha pahalıya mal olur.
Prodüksiyon şirketi markup'ı
Prodüksiyon şirketleri doğrudan maliyetlerin üzerine genellikle %15–25 oranında işletme payı ekler. Bu yönetim, koordinasyon, sigorta ve genel giderleri karşılar. Şeffaf bir bütçede bu kalem ayrıca görünür.
Bütçe okurken sormanız gereken sorular
- Bu rakamlara KDV dahil mi?
- Yayın hakları (usage fee) bütçeye dahil mi?
- Fazla mesai (overtime) için buffer var mı?
- İptal/erteleme koşulları neler?
- Post-prodüksiyon revizyonu kaç tur kapsıyor?
Kırmızı bayraklar
Eğer bir bütçede şunları görüyorsanız daha fazla soru sorun:
- Tek satır "prodüksiyon maliyeti" — kalemlere ayrılmamış toplu rakam
- Post-prodüksiyon hiç yer almıyor ya da sembolik bir rakam var
- Usage fee yoksa ya da "dahildir" yazıyorsa ama kapsam belirtilmemişse
- Fazla mesai için hiç buffer ayrılmamışsa
İyi bir bütçe, nereden ne kadar para gittiğini açıkça gösterir. Şeffaflık yalnızca dürüstlük değil, profesyonelliğin göstergesidir.